Çorba, Türk sofrasında yalnızca bir başlangıç değil; bir paylaşma, ikram ve geçmişle bağ kurma biçimidir. Aşağıdaki yazılar, çorbanın adından sofradaki yerine uzanan bilgileri akademik çalışmalardan ve ansiklopedi maddelerinden derleyerek kendi cümlelerimizle anlatır. Her bölümün sonunda hangi kaynağa dayandığı belirtilmiştir; tüm kaynakları sayfanın sonunda Kaynaklar bölümünde bulabilirsiniz.
Bu sayfada: Adı nereden geliyor? · Orta Asya’dan Anadolu’ya · Sofradaki yeri · Çorba çeşitleri · Kap ve kaşık · Çorbalarımız hangi grupta? · Yeniçeri ocağında “çorbacı” · Kasımpaşa ve deniz · Eski İstanbul’dan kareler · Deniz Lokantası’nda çorba
“Çorba” sözcüğü Farsçadandır. Sözlüklerde Farsça şorba biçiminden geldiği, bunun da “tuzlu” anlamındaki şûr ile yiyecek-içecek anlamı taşıyan âb/âbâ öğelerinden oluştuğu belirtilir. Arapçada aynı yemeğe “marak” denmiştir.
Dilimizdeki deyimler de çorbanın gündelik hayatta ne kadar yer tuttuğunu gösterir: “çorba içmek”, “çorbaya dönmek”, “çorbada tuzu bulunmak”…
Dayanak: Arlı & Gümüş, “Türk Mutfak Kültüründe Çorbalar” (Gazi Üniversitesi).
Araştırmacılara göre Orta Çağ’da Orta Asya’daki göçebe topluluklar tahıllardan yapılan sulu, lapaya benzer yemekler pişiriyordu. Bu yemekler zaman içinde Osmanlı döneminin ve bugünün çorbalarına dönüştü. Türkler Anadolu’ya yerleştikten sonra çorba içme alışkanlığını sürdürdü, yeni malzemeler ve yörelerle zenginleştirdi.
Türk mutfağı da tek bir kaynaktan beslenmedi: Mezopotamya’nın baharatlı lezzetleri, Orta Asya’nın malzemeleri, Anadolu’nun bitkileri ve Karadeniz ile doğunun hayvansal ürünleri aynı sofrada buluştu.
Dayanak: Arlı & Gümüş, “Türk Mutfak Kültüründe Çorbalar”.
Batı mutfaklarında çorba çoğunlukla iştah açıcı bir başlangıçtır. Türk sofrasında ise hem menünün başında yer alır hem de gerektiğinde ana yemek olur. Aynı çalışmaya göre menü genellikle çorbayla başlar; doyulmadıysa pilav ve hoşafla devam edilir.
Osmanlı sofrasında da çorba önemli bir yere sahipti. Kaynaklarda, halkın en alt kesiminden padişaha kadar herkesin akşam yemeğinde, hatta sabah kahvaltısında çorba içtiği aktarılır.
Çorba, özel günlerin de yemeğidir: düğün çorbası, toyga ve yayla çorbası gibi çeşitler bayram ve davetlerde misafire ikram edilir. Hasta ziyaretine giderken çorba götürmek de eski bir gelenektir. Çorbaya aile büyüğünün duasıyla ya da besmeleyle başlanması, sofradaki saygının bir parçası olarak anlatılır.
Dayanak: Arlı & Gümüş, “Türk Mutfak Kültüründe Çorbalar” (Yerasimos’a dayanan aktarımlarla); Çıtak & Sandıkcı, “Afyonkarahisar Mutfağının Yöresel Çorbaları…” (2020).


Arlı ve Gümüş çorbaları ana malzemelerine göre yedi gruba ayırır: tahıl ve hamurlu çorbalar, kurubaklagil çorbaları, su ürünü çorbaları, et ve sakatat çorbaları, tavuklu çorbalar, yoğurt ve sütle yapılanlar ile sebze çorbaları. Pişirme tekniğine göre de miyaneli, taneli ve ezme çorbalardan söz edilir.
Çorbalar; içindeki malzemeye, bir olaya, yöreye ya da ilk yapan ustaya göre adlandırılır. Aynı çorba başka bir yörede başka bir adla anılabilir. Çalışmanın tablosu, Türkiye’nin farklı yörelerinde tüketilen yaklaşık 124 çorbayı listeler. Araştırmacılar, tarhana, yoğurtlu çorbalar, un çorbası, mercimek ve pirinç çorbasının en yaygın türler arasında olduğunu belirtir.
Çorbalar mevsime göre de değişir: yazın soğuk servis edilen türler, kışın ise sıcak çorbalar öne çıkar.
Dayanak: Arlı & Gümüş, “Türk Mutfak Kültüründe Çorbalar”; Çıtak & Sandıkcı (2020).
Çorbanın sofrada nasıl sunulduğu da kültürün parçasıdır. Arlı ve Gümüş, geçmişte çorba sunumunda bakır tas ve porselen çorbalıkların kullanıldığını; kaşıkların ise el oymalı şimşirden fildişine, gümüşten mercan, sedef ve telkâriye uzanan malzemelerle yapıldığını aktarır.
Dayanak: Arlı & Gümüş, “Türk Mutfak Kültüründe Çorbalar”.
Arlı ve Gümüş’ün ana malzemeye göre yaptığı yedi gruplu sınıflandırmaya bakarak tezgâhımızdaki çorbaları şöyle yerleştirebiliriz. Yerleştirme bizim yorumumuzdur; bazı çorbalar birden fazla grupta sayılabilir. Bir çorbanın adına tıklayarak sayfasına gidebilirsiniz.
Tahıl ve hamurla hazırlananlar: Taze tarhana
Kurubaklagil çorbaları: Mercimek · Ezogelin · Yeşil mercimek · Sebzeli mercimek · Erişteli mercimek · Fasulye · Maş fasulyesi
Su ürünü çorbaları: Balık
Et ve sakatat çorbaları: İşkembe · Kelle paça · Kuzu kelle · Kuzu ayak · Dana ayak · Ekşili köfte · Et sulu sebzeli · Kemik suyu
Tavuklu çorbalar: Tavuk · Tavuklu yarma · Tavuklu pırasalı kuskus
Yoğurt ve sütle yapılanlar: Yayla · Düğün
Sebze çorbaları: Karalahana · Beyaz lahana · Isırgan · Pazı · Bal kabağı · Ispanak kökü · Brokoli · Mantar · Bamya · Domates · Mısır · Patates · Sebzeli
Bunların dışında tuzlama, kiler, kızılcık, sultan mahmut, hanım ağa ve türkmen çorbası gibi yöresel ve özel çeşitlerimiz de var; hepsi Çorbalarımız sayfasında.
Çorba, Osmanlı’da mutfaktan öte bir devlet geleneğinin de parçasıydı. Yeniçeri ve Acemi ocaklarında bölük ve orta komutanlarına “çorbacı” denirdi. İslam Ansiklopedisi maddesine göre bu unvanın çorbayla bağlantısı, yeniçerilerin günlük yemeğinde çorbanın yer almasına ve Divan-ı Hümayun günlerinde verilen kahvaltı çorbasına dayanıyor olabilir; yazar bunu kesin bir bilgi olarak değil, muhtemel bir açıklama olarak sunar.
Aynı maddeye göre çorbacılar bölüğün her işinden sorumluydu; küçük suçlara bölük içinde bakar, ulufeyi neferlere dağıtırdı. Unvan, ocağın düzeni bozulunca başka kişiler için de kullanıldı ve ocağın 1826’da kaldırılmasıyla tarihe karıştı.


Dayanak: Abdülkadir Özcan, “Çorbacı” (İslam Ansiklopedisi içeriği, KÜRE Ansiklopedi).
Lokantamızın bulunduğu Kasımpaşa’nın adı, Güzelce Kasım Paşa Tersanesi’nden gelir. Fatih Sultan Mehmed döneminde gelişmeye başlayan bu bölgede Osmanlı donanmasının merkezi Tersane-i Âmire kuruldu; Kanuni döneminde kaptan-ı deryalık makamı da burada yerleşti. Kasımpaşa uzun yıllar tersane işçilerinin, askerlerin ve donanma mensuplarının yaşadığı bir semt oldu.
Bugün Haliç kıyısında birçok şey değişti, ama semtin deniz ve emekle kurulmuş hafızası hâlâ burada yaşıyor.



Dayanak: Burcu Alarslan Uludaş, “Değişim ve Dönüşüm Sürecinde Haliç Kuzey Kıyılarının Tarihsel Gelişimi Üzerine: Sütlüce, Hasköy ve Kasımpaşa”.
Çorbanın da içinde olduğu sokak yemeği ve esnaf kültürü eski İstanbul’un gündelik hayatının parçasıydı. Aşağıdaki gravür ve fotoğraflar kamu malı arşivlerden alınmıştır; çorbayı doğrudan göstermezler, ama bu şehrin seyyar satıcılarını, iskelelerini ve köprülerini gösterirler.




Görseller Wikimedia Commons üzerinde kamu malı (ya da CC0) olarak işaretlidir; her görselin altındaki bağlantıdan künye ve lisans bilgisine ulaşabilirsiniz.
Biz bu geleneğin içinde, Kasımpaşa’da, 1999’dan beri çorba pişiriyoruz. Mutfağımızın ilkesi “çorba yürek yağmurudur”: kaya tuzu ve tereyağıyla, katı yağ ve margarin kullanmadan. Lokantamız haftanın 7 günü, 24 saat açıktır.
Bugün hangi çorbaların hazır olduğunu Çorbalarımız sayfasından görebilir, bizi arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak sorabilirsiniz.
Bu sayfadaki anlatımlar kaynaklardan özetlenmiş, kendi cümlelerimizle yazılmıştır; tıbbi bir iddia içermez. Bir hatayı fark ederseniz bize bildirin, düzeltelim.